Znaczenie ruchu dla rozwoju dziecka

Ruch jest przejawem życia. Aktywność fizyczna jest czynnikiem kształtującym organizm człowieka jego funkcje. Rozwija i wzmacnia wszystkie układy organizmu, wywierając wpływ na ich budowę i sprawność. Człowiek potrzebuje aktywności fizycznej tak samo, jak pożywienia i powietrza. Jest to szczególnie ważne u dzieci, które znajdują się w fazie intensywnego rośnięcia, wzmacniania i doskonalenia. Występujący u dzieci „głód ruchów” jest właśnie wyrazem podświadomej chęci zaspokajania też ważnej potrzeby – zapewnienia niezbędnego czynnika stymulującego rozwój.

Rodzice w trosce o zdrowie swoich dzieci powinni zapewnić im także odpowiednie warunki rozwoju motorycznego. Ograniczenie aktywności ruchowej jest zdecydowanie niekorzystne, gdyż opóźnia rozwój ruchowy i fizyczny dziecka. Może także źle wpływać na jego psychikę. Dziecko mniej sprawne ruchowo już w wieku przedszkolnym bywa izolowane przez rówieśników, bo psuje zabawę. Odsunięcie od zabaw z rówieśnikami utrudnia proces uspołecznienia.
Zorganizowana aktywność ruchowa w przedszkolu i szkołach w formie sportu i wychowania fizycznego jest uważana – obok poprawy wyżywienia i warunków bytowych – za przyczynę obserwowanego na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci przyśpieszenia rozwoju dzieci i młodzieży. Natomiast ograniczenie aktywności fizycznej u dorosłych, związane z ułatwieniami życia wynikającymi ze zdobyczy cywilizacji (przeważnie siedząca praca, telewizja, samochody, windy) jest jedną z głównych przyczyn oraz częstszych chorób serca, otyłości, bólów kręgosłupa, osteoporozy i innych.

Aby aktywność ruchowa spełniała swoje zadania, aby była skuteczna musi być aplikowana w optymalnych dawkach. Wysiłek fizyczny nie może być zbyt mały – nie wywoła bowiem pożądanych reakcji, nie pobudzi w sposób dostateczny czynności ustrojowych i nie spowoduje usprawnienia organizmu. Zbyt duża dawka ruchu, wysiłek ponad możliwości organizmu może być przyczyną wadliwego rozwoju i degeneracyjnych zmian przeciążeniowych. Przed tym na szczęście organizm, a zwłaszcza organizm dziecka umie się dość dobrze bronić, reagując zmęczeniem. Ruch rozwija psychikę i osobowość dziecka. Aktywność fizyczną traktuje się jako przejaw aktywności intelektualnej i wyraz rozwoju psychicznego.

Aktywność ruchowa rozumiana szerzej jako wychowanie fizyczne ma do spełnienia 4 podstawowe funkcje:

  • STYMULACYJNĄ – ruch pobudza rozwój organizmu; jest głównym czynnikiem biologicznym stymulującym rozwój człowieka; dzięki ruchowi poprawia się motoryka i sprawność fizyczna człowieka; stała aktywność fizyczna zwłaszcza w okresie rozwoju pełni podobną rolę jak trening w przygotowaniu sportowców;
  • ADAPTACYJNĄ – aktywność ruchowa ma rozwinąć zdolność zaadoptowania się, czyli przystosowania organizmu dziecka do zmieniających się warunków życia (klimatu, temperatury, wilgoci, ciśnienia, warunków społecznych i materialnych, pracy, nauki, trudności dnia codziennego); dobrze przystosowane do życia dziecko to takie, które żyje i rozwija się zdrowo mimo często niekorzystnych czynników jakie na nie działają; przez ruch i ćwiczenia fizyczne można hartować organizm, czyli doprowadzić do podwyższania granicy tolerancji na bodźce czy czynniki ze strony środowiska; najczęściej przez zahartowanie rozumie się wyrobienie odporności na zimno, ale w szerokim ujęciu dotyczy też odporności na inne właściwości klimatu;
  • KOMPENSACYJNĄ – ruch jako czynnik korzystny prozdrowotny ma zrównoważyć bilans bodźców działających na młody organizm; ma wyrównać niekorzystne działanie takich bodźców jak na przykład telewizja, komputer; wpływając na ożywienie organizmu aktywność fizyczna ma przywrócić niezbędną dla prawidłowego rozwoju dziecka równowagę czynników korzystnych i szkodliwych;
  • KOREKCYJNĄ – musi być wykorzystywana w tych przypadkach, gdy trzy wymienione wyżej funkcje okażą się niedostatecznie skuteczne, gdy działania profilaktyczne jakie pełni kompensacja okażą się niewystarczające, działania korekcyjne przy użyciu odpowiednio dobranej i sterowanej aktywności fizycznej podejmowane są w tych przypadkach, gdy powstałe odchylenia rozwojowe można zlikwidować lub złagodzić przy użyciu ćwiczeń korekcyjnych; najczęściej stosuje się je u dzieci z wadami postawy ale można wykorzystywać je też dl dzieci z otyłością, astmą, czy niektórymi zaburzeniami układu krążenia.

Podsumowując, można powiedzieć, że aktywność ruchowa stanowi ważny element:

  • prawidłowego rozwoju organizmu, jego układów i narządów;
  • rozwijania funkcji i wydolności organizmu;
  • tworzenia poprawnej postawy i budowy ciała;
  • przystosowania do życia w otaczającym środowisku przyrodniczym i społecznym;
  • zapobiegania chorobom;
  • rozwoju psychicznego i społecznego;
  • terapii wielu zaburzeń i chorób.

Sławomir Owczarek Gimnastyka przedszkolaka, WSiP, Warszawa 2007